Bölüm II: İnşaata Hazırlık

Yazar Hanzala

Friday, 17 December 2004

Bölüm II: İnşaata Hazırlık

Kendi işyerinizde, kendi bilgisayarınızla, kendi Web Server'ınızda, kendi hattınızla kendi sitenizi oluşturacaksanız, yapacağınız ilk iş, bu işin uzmanı bir kişinin yardımını istemek olmalı. Bilgisayara Web Server kurmak, başta da belirttik, herhangi bir Windows uygulama programını kurmaktan farklı değil. Ama işin teknik bölümleri, özellikle hat kiralamak, bu hat T1 veya T3 olacaksa, bilgisayarla binanıza gelecek hattın arasında Router denen ikinci bir bilgisayar yerleştirmek tecrübe isteyebilir. Teknik cihazların içinden çıkan broşürleri ve kullanma kılavuzlarını okuma alışkanlığınız varsa, Router cihazını kurmak da o kadar zor olmayabilir. Ama bir teknik uzman sizi bir çok uykusuz geceden ve başağrısından kurtarabilir.

Evsahibi Seçmenin İlkeleri

Ama bu yola gitmiyor ve Web sitenizi, kendi Domain adınıza tescil ettirerek, ama bir başka evsahibi firmanın Web Server'ına koyarak Internet'e açmak istiyorsanız, başınız hiç ağrımayacak demek değildir! Web evsahibi seçmek, Router veya Web Server kurmaktan daha kolay görünebilir. Ama ev ödevinizi iyi yapmaz ve dikkatli bir seçimde bulunmazsanız, başınız daha çok ağrıyabilir. Şimdi bu seçimin ilkelerini ele alalım.

Microsoft FrontPage Server Extensions Var mı?

Web sitesi sahibi olmanız, bilgisayar programcısı olduğunuz anlamına gelmez. Ayrıca bu hiç de gerekmez. Konuyla biraz ilgilendiyseniz, Form denen HTML etiketini kullanarak, sayfalarınızı ziyaret edecek kişilerin sizin Web alanınızda "birşeyler yapmasına" imkan verebileceğinizi biliyorsunuz demektir. Bu basit bir adını-adresini bildirme formu olabilir; tam teşekküllü bir elektronik alışveriş sayfası olabilir. Ziyaretçi, Web browser programının ekranında "Gönder," "Satın al!," "At Sepete!" gibi düğmeleri tıkladığında, tabir yerinde ise perde gerisinde bir takım programlar harekete geçer, bazı bilgiler bir yerlere kaydedilir; bir yerlere elektronik posta mesajları veya dosyalar gönderilir. Hatta işin içine kredi kartı numarasının teyidi gibi malî ve hukukî niteliği olan işler de giriyorsa, yapılacak bu "bir takım işler" ciddiyet kazanıverir.

Ziyaretçi ile Web Server arasındaki bu etkileşmeyi sağlayan arabirime CGI (Common Gateway Interface) denilir. CGI, Web Server açısından, uzaktaki kullanıcının kendi bulunduğu bilgisayarda bir programı çalıştırması demektir. Kullanıcıların Web Server bilgisayarında program çalıştırması çok ama çok tehlikeli olabilir. Bir örnek verelim: Bilgisayarınızdaki "Del" komutu bir program çalıştırır. Bu program, "Del" komutu önündeki bilgiye göre, sabit diskteki bazı dosyaları siler. Eğer CGI, ziyaretçilerinize "Del c:\*.*" komutunu icra etme yetkiyi veriyorsa, hiç şüpheniz olmasın, ikinci değilse üçüncü ziyaretçiniz, Web Server'ın kendisi dahil, Internet'e açık bilgisayarınızda ne varsa hepsini silecektir!

Bu nedenle CGI, ziyaretçi ile Web Server arasında bir kontrol görevi yapar; ziyaretçilerin kullanmaları gereken programları kullanmalarını sağlar, yapmamaları gereken şeyleri yapmalarını önler. Ziyaretçileriniz, diyelim ki bir forma adlarını, adreslerini ve istediğiniz diğer bilgileri yazdılar ve gönder düğmesini tıkladılar. Şimdi bu bilgilerle ne yapılmasını istiyorsunuz? Ziyaretçinizin verdiği bilgiler bir düz yazı dosyasına eklensin mi? Ya da verdikleri bilgiler Web Server tarafından sizin elektronik posta adresinize gönderilsin mi? Bunu bir programın yapması gerekiyor. Bu programı örneğin Perl dilini kullanarak siz yazabilirsiniz. Ya da Perl diliyle program yazabilen bir bilgisayar danışmanına ücreti mukabili yazdırabilirsiniz. Veya, Web evsahibinizi Microsoft FrontPage Web Server Extensions imkanı sunan firmalar arasından seçerek, Webbot denen bu programlara otomatik olarak kavuşabilirsiniz.

Microsoft FrontPage Web server Extensions, sadece Microsoft'un Web Server programında değil, bugün piyasada mevcut ciddî bütün Web Server programları ile uyumludur. Ev sahibiniz isterse kendi Server'ı için Unix ortamını seçmiş olsun, FrontPage Extension'larını evsahipliği yaptığı sitelerin hizmetine sunabilir. Şu anda CGI programı kullanmayacak bile olsanız, evsahibi firmanın size bu imkanı vermesine dikkat edin.

Evsahibinin Server'ı NT ortamında mı Çalışıyor?

Piyasada o kadar çok Web Sitesi yapma programı var ki, hepsini ele alacak olursak, bu kitapçıktan daha uzun bir kitap yazmamız gerekebilir. Belki Internet'ten ücretsiz bir Web Site programı indirip, onu kullanacaksınız. Fakat hemen belirtelim ki, bu programların ücretsiz olanları size veritabanı ile uyumlu Web sayfaları yapma imkanı vermeyecektir. Ücretli olanları ise, ortaya çıkartacakları sayfaların evsahibinizin Web Server'ında çalışabilmesi için büyük bir olasılıkla veri tabanı ve multimedya için Web Server'da kendi sürücüleri ve programlarının bulunmasını şart koşacaktır.

Günümüzde Web sitesi evsahipliği yapan firmaların üzerinde standart olarak anlaştıkları yükleme, güncelleştirme ve çalıştırma programları ve yöntemleri Microsoft FrontPage programı haline gelmiş bulunuyor. Bu, gerek FrontPage'in çok yetenekli ve çok imkanlı bir program olmasından, gerekse NT Server'ın Web Server platformu olarak daha yaygın olarak kullanılmasından kaynaklanıyor. NT server ve onun üzerinde kurulmuş Microsoft Internet Information Server, Active Server Pages (ASP) adı verilen bir teknoloji ile, dinamik Web sitesi yapmanıza olanak sağlıyor.

Küçük bir örnek verelim. Diyelim ki bir gazetenin Web alanını işletmekten siz sorumlusunuz. Klasik HTML dilini ve verdiği imkanları kullanarak, hergün, her sayfayı yeniden yapmak ve sitenize alacağınız günlük haberleri HTML sayfalarınıza kodlayarak koymak zorundasınız. Oysa ASP tekniği ile örneğin Dış Haberler Bölümü olan sayfanızı, sabit diskinizde dış haberlere ayırdığınız klasördeki bütün metinlerin birinci paragrafını alıp <H1>..</H1> etiketinin arasında göstermeye, sonra bir <BR> kodu koyarak ikinci paragrafı alıp <P>..</P> arasında göstermeye hazır hale getirebilirsiniz. Yani, sitenizdeki bütün haber bölümleri, belirli bir klasördeki yazıları alıp, HTML kodlarıyla kodlayıp, sitenizde sunmaya hazır hale getirilebilir. Size düşen sadece gazetenizin veya derginizin yazıişleri tarafından yayına hazır hale getirilmiş metin dosyalarını alıp, kendi Web klasörlerinizde ayırdığınız yere kopyalamaktan ibaret hale gelir.

Bu örneği bir toptancının emtia listesinde yaptığınızı da düşünebilirsiniz. Her mal değişikliğinde HTML sayfaları tek tek ele alıp, içindeki HTML kodlarını, metin ve grafik referanslarını değiştirerek yeniden kodlamanız mı kolay, yoksa Web sayfalarınızı ASP tekniği ile otomatik hale getirmeniz mi?

ASP, Unix ortamına da uyarlanmış bulunuyor. Ama NT ortamında işleyen ve sitenizde ziyaretçilerizle etkileşmek için kullanacağınız her türlü programın Unix sürümünü bulamazsınız. Bu nedenle Web evsahibinizin NT ortamına ve NT üzerinde çalışan bir Web Server'a sahip olması şarttır.

Evsahibiniz Size Ne Kadar Sabit Disk Alanı Veriyor?

Web sitesi demek, bir sabit disk üzerinde bir dizin ve içinde bir takım dosyalar demektir. Ziyaretçiniz için http://www.alininsitesi.com olan Web sitesi, aslında Web evsahibi için e:\websites\ali\ şeklinde bir dizin ile onun içindeki alt-dizinler ve dosyalardan ibarettir. Bu alan azamî ne kadar olabilir. Bugün herhangi bir Web evsahibi firmanın ilanında, temel şartlarda üyelik halinde 60 megabyte sabit disk alanı verildiğini okuyoruz. Yani sitenizde yer alacak bütün metinler, grafikler, ses ve video dosyaları, CGI ve Webbot programlarının toplam büyüklüğü 60 MB olabilir. 60 MB, başlangıçta çok gibi görünebilir. Fakat Web siteniz grafik ağırlıklı olacaksa, 60 MB hızla dolacaktır. Kimi evsahibi firma temel alanın üstündeki her MB için çok aşırı bir fiyat talep eder. Bundan kaçınmalısınız.

Trafik Ücretleri

Ziyaretçilerinizin sayfanızda göreceği her unsur, yazı, fotoğraf, grafik, ses ve video unsuru, sizin alanınızdan ziyaretçiye transfer edilen veri demektir. Bugün hemen hemen bütün Web evsahipleri, site sahiplerine, ziyaretçilerinin veri transferi için temel ücrete dahil belirli bir MB ölçüsü veriyorlar. Bu genellikle aydı 2 bin MB civarında. Firmalar bunun üstünde bir veri transferi olursa, ayrıca ücret talep ediyorlar. Bu ilave ücretin fahiş derecede yüksek olmamasına dikkat edin.

Bazı firmalar bir temel ziyaretçi sayısının üstündeki ziyaretçiler için site sahibinden para alırlar. Bundan kaçının. Siteniz ne kadar çok ziyaretçi çekerse o kadar çok para ödeyeceksiniz demektir. Bu tür sınırlama getirmeyen evsahibi firma sayısı hızla artıyor.

Kaç Elektronik Posta Hesabı Açabilirsiniz?

Her Web Site, üzerinde bulunduğu Web Server'dan bazı hizmetler alır. Web servisi, yani WWW'ye bağlanmak ve HTTP protokolü ile talep alıp karşılığında talep edilen sayfayı ve unsuru göndermek bunlardan biridir. Web Server Web hizmetinin yanı sıra, sitelerine POP Mail Hizmeti de sunar. Bu, Internet dünyasında elektronik posta demektir. Günümüzde Web evsahipliği yapan firmalar, müşterilerine genellikle 10'dan fazla ayrı ücretsiz POP hesabı açıyorlar. Bu sayının 20'ye çıktığı da oluyor. Özellikle bir şirket için Web alanı açıyorsanız, ne kadar çok ücretsiz POP hesabı alabilirseniz o kadar iyi olur. Satış, Bilgi, Teknik Destek, Sipariş, vs., adlarına ayrı ayrı elektronik posta kabul edebilmek, sizin avantajınız olacaktır.

Elektronik Postaları Yönlendirebilir Misiniz?

Şimdi iki şeyi birbirinden ayırdığınızdan emin olalım. Muhtemelen şu anda olduğunuz gibi, "Internet abonesi" olmak ayrı, Internet'te site sahibi olmak ayrı şeylerdir. Internet'teki siteniz ve bu siteye gelebilecek elektronik postalarla, şu anda Internet abonesi olarak sahip bulunduğunuz elektronik posta adresine gelen postalar da birbirinden ayrıdır. Diyelim ki siz şu anda, örneğin Superonline veya America On Line yoluyla Internet'e bağlanıyorsunuz ve Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır veya Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır gibi bir elektronik adresiniz var. Yarın http://www.alininsitesi.com adresinde bir site sahibi oldunuz ve evsahibi firma size 20 ayrı elektronik posta adresi verdi. Bunlardan birini Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır olarak kurdunuz. Bu adrese gelen elektronik posta, evsahibinin bilgisayarında size ayrılan sabit diskte bir muhtemelen users\ali\incoming\satis\ dizinine düz yazı dosyası olarak kaydedilecektir. Tabiî arzu ettiğiniz anda, Internet yoluyla bu dizine girerek, postalarınıza bakabilirsiniz. Ama bu elektronik postanın amacını yok eden bir uygulama olur. Size lazım olan, Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır adresine gönderilen postanın Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır veya Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır adresine yönlendirilmesidir.

Web evsahibi firma ücretsiz olarak posta yönlendirme hizmeti vermelidir. Böylece Internet'e her zaman nasıl bağlanıyor ve postalarınızı okuyarsanız, yine aynı şekilde Web sitenize gönderilen postaları da okumaya devam edebilirsiniz.

Bu arada bazı evsahibi firmaların otomomatik posta cevaplama hizmeti sunduğunu da belirtelim. Bu Autoresponder denen bir Web Server hizmetidir ve özellikle firmaların müşterilerine karşı ciddî bir görünüm kazanmasına yardımcı olur.

FTP Bağlantınız ve FTP Siteniz Olacak Mı?

Internet'te aslında bütün ilişki Server'daki dosyaların ziyaretçinin bilgisayarına aktarılmaya dayanır. Fakat, Dosya Aktarma Protokolü (FTP) Server'da duran dosyaların browser ekranında gösterilmeden doğruca ziyaretçinin sabit diskine aktarılmasını veya ziyaretçinin sabit diskinden sizin Web sitenizin durduğu Web Server'ın sabit diskine aktarılmasını sağlar.

FTP, Web sitesi sahibi olarak size iki ayrı alanda gereklidir. FTP'den önce kendi sayfalarınızı ve CGI pogramlarınızı evsahibi bilgisayara aktarmakta yararlanırsınız. Bunun için CuteFTP veya WS_FTP gibi paylaşım programlarını kullanabilirsiniz. FrontPage uyumlu bir evsahibi ile anlaşma yaparsanız, sitenizin tümünü FrontPage ile yapar ve FrontPage ile aktarabilirsiniz. Fakat FTP programları, özellikle CGI programlarını aktarmakta ve daha sonra görebileceğimiz üzere, kendi alanınızda oluşturacağınız klasörlerin kullanım haklarını belirlemekte şarttır.

FTP ile ikinci ilişkiniz, kendi sitenizde, ziyaretçilerinizin onlara sunacağınız dosyaları kendi sabit disklerinde aktarmalarını sağlamak için olacaktır. Özellikle sitenizde bilgisayar dosyası dağıtımı yapacaksanız, veya çok uzun metinleri ziyaretçilerinin kullanımına açacaksanız, bunları FTP protokolü ile almalarına imkan sağlamanız gerekir. HTTP yoluyla da dosya aktarmanız mümkün. Ancak HTTP ilişkiniz dosya aktarımı tamamlanmadan kesilecek olursa, ziyaretçiniz dosyayı yeni baştan aktarmak zorundadır. Oysa FTP, yarım kalmış bir dosya transferini anlayıp, kaldığı yerden devam edebilir.

Elektronik Ticaretin Gerekleri Var Mı?

Internet'te size sahibi olmak istemenizin nedeni elektronik ticaret olmasa bile, evsahibi firmanın size Güvenli HTTP (Secure HTTP, SHTTP) bağlantısı sağlaması gerekir. Bu, olağan HTTP protolüne, kötüniyetli kişilerin özellikle kredi kartı numarası gibi hassas bilgileri edinmesini önlemek amacıyla eklenmiş bazı önlemler içerir. Hele Internet alanınız, elektronik ticaret sitesi olacaksa, Server'da mutlaka SHTTP bulunması şarttır.

Ayrıca elektronik ticaretin gerektirdiği bazı CGI programları, bu arada alışveriş sepeti (shopping cart) modeli ile çalışan yazılımların Server sahibi tarafından sizin kullanımınıza sunulması, sizi bunları oluşturma yükündün kurtarır. artık bir çok Web evsahibi firma, bu programları müşterilerine ücretsiz veriyor.

Bir çok evsahibi firma, kredi kartı numarası teyidi için gerekli bağlantıyı kendisi sağlıyor ve bunu müşterilerine ücretsiz veriyor. Bunun için Web Server programında bazı kredi kartı firmalarının biraraya gelerek oluşturdukları kendi Server eklerinin çalıştırılması gerekir. Evsahibi firma size bu imkanı sağlamıyorsa, siz, kendi sitenizden bu sitelere bağlantı sağlamak zorundasınız.

CGI Programları Çalıştırabilir Misiniz?

Biraz önce FrontPage Extensions ekleriyle, Microsoft veya bir başka firmanın Web Server programının, bir Web sitesine ziyaretçilerle etkileşme imkanı kazandırdırmanın mümkün olduğunu belirttik. Ama bir süre sonra, bu etkileşme çerçevesinde, sitenizde program çalıştırmak isteyebilirsiniz. Visual Basic veya daha da ileri giderek C++ gibi bir dille program yazmaya, yazdırmaya veya hazır programları edinip kullanmaya karar verebilirsiniz. Sitenize evsahipliği yapan kişi veya firmanın, size CGI programı çalıştırma imkanı tanıması, veya bu alanda geçerli deyimle size kendi CGI dizininizi açma hakkı vermesi gerekir. Fakat (ki bu büyükçe bir fakat), ziyaretçilerle Web Server'ın yüzyüze geldiği ve ziyaretçinin Web Server'a tabir yerinde ise "girebildiği" tek yer olan CGI, sitelerin ve dolayısıyla evsahibi firmanın bilgisayarının niyeti pek de iyi olmayan kişilere de açıldığı yerdir. İlerde güvenlik bahsine geri döneceğiz; fakat burada hemen belirtmeliyiz ki, bir çok evsahibi firma, haklı nedenlerle, site sahiplerine ya CGI imkanı vermiyorlar, ya da CGI programı olarak sadece kendi sağladıkları programların kullanılmasını şart koşuyorlar. Bazı evsahibi firmalar ise site sahiplerinin CGI programlarını denetimden geçirmek üzere önceden kendisine vermesini istiyorlar. Evsahibi şeçerken, CGI imkanı olmasını mutlaka arayın, CGI alanında sadece kendi programını kullanmanızı şart koşanların da zengin bir CGI program listesine sahip olup olmadığını inceleyin.

Veri Tabanı Programı Kullanabilir Misiniz?

Diyelim ki, ziyaretçilerinize bir mal veya şiir kataloğu sunacaksınız, ama önce ne tür mal veya ne tür şiir istediklerini, hangi marka veya hangi şairi seçtiklerini vs., belirtmelerini isteyeceksiniz. Sayfanız, bu tercihlere göre, bir veritabanını araştırarak, uygun malların veya şiirlerin bir listesini ziyaretçiye sunacak. Bunun için Web Server'da SQL uyumlu, yani veritabanlarında standart arama yöntemlerini kullanarak arama yapmaya elverişli bir programın bulunması gerekir. Bunun için evsahibi firma size ne gibi Internet'te arama programları, Web'de arama bağlantıları veya kendi sabit disklerinde veri tabanı seçme programı sunuyor? Web Server, SQL uyumlu bir veri tabanı programı ile çalışmıyorsa, sayfalarınızda bu tür etkileşmeye açık uygulamalar yapamazsınız. NT Server kullanan Web evsahipleri, hiç tereddütsüz SQL bağlantı imkanı veriyorlar.

Java ve RealAudio Var Mı?

Java programcıkları, ziyaretçinin bilgisayarında çalışırlar; bu nedenle Web Server'ı ilgilendirmez. Fakat günümüzde bir çok bilgisayar programcısı, Server'da çalışan ve site sahibinin hayatını çok kolaylaştıran programlar yapıyor ve satıyorlar. Bu tür bir programı kullanmanız için Web evsahibinin Server'ında Java programı çalıştırmanıza izin vermesi gerekir. Web Server, NT Server ortamında çalışıyorsa, bir kişinin nasıl bir Java programına ihtiyacı olabileceğini düşünmek zor. Ama hiç değilse şu anda böyle bir program sahibi iseniz ve bunu mutlaka Web sitenizde kullanmak istiyorsanız, evsahibinin Java programına izin verip vermediğini araştırmalısınız.

Microsoft'un MediaPlayer programından ve bunun Server bağlantısından önce, RealAudio ve RealVideo yaygın olarak kullanılan unsurlardı. Halâ bir çok Server, Web sitelerinin ziyaretçilerine ses olanağı sunması için, RealAudio Server programını kullanıyor. Siz de sitenizde ses ve video içeren unsurlara yer verecekseniz ve ses kayıtlarını RealAudio biçiminde yaptı iseniz, evshibinin size RealAduio Server hizmeti vermesi gerekir.

Evsahibini Daha Yakından Tanımak İçin

Internet'in nasıl çalıştığına ilişkin bilgileri ele alırken, bir Internet ziyaretçisi ile Internet'in omurgası arasında en az dört etap olabileceğinden söz ettik. Bir ziyaretçi, ISS seçerken, müşterilerine ne kadar hızlı hizmet sunduğuna dikkat eder. Bu, ziyaretçinin bilgisayarı ile ISS, danha sonra ISS ile ona bağlantı hizmeti veren aracı firmalar ve nihayet Internet Omurgası arasındaki ileşitimin hızını belirler. Peki, ya omurgadan sizin sitenizin durduğu bilgisayara kadar olan bağlantının hızı? Tıpki bir ISS abonesi olan Internet kullanıcısı gibi Web evsahibi firmanın bilgisayarıile de omurga arasında ortalama dört ara bağlantı bunulur. Web ev sahiplerinin çoğunun aslında ISS olduklarını unutmayın. Günümüzde omurgaları işleten dev firmalar bile ya perakende ISS işi yapıyorlar, ya da Web evsahipliği şirketleri kurmuş bulunuyorlar.

Web evsahibinizi seçerken firmanın herhangi bir Internet omurgasına ne kadar yakın olduğunu, omurga ile Web Server'ın bulunduğu bilgisayar arasında kaç etap bulunduğunu ve bu etapların birbirine hangi tür hatlarla bağlı olduğunu belirlemeniz gerekir. Reklamlara aldanmayın. Bir evsahibi firma Internet'e 124 Kbps, hatta T1 bağlantısı olduğunu bile iddia edebilir. Bu doğrudur: evsahibi firma ile ikinci etap arasında hızlı bir bağlantı olabilir. Ya sonrası?

Traceroute

Tabiî hiç bir firma "Evet bizimle filanca arasında T1 bağlantı var, ama ondan sonra arada 12 firma daha var, hepsi de birbirine 28.8 modemle bağlı!" demeyeceğine göre, iş size düşecek ve müstakbel evsahibinizle omurga arasında kaç etap olduğunu siz belirleyeceksiniz. Internet'te bunu sizin için yapacak çok sayıda firma var. İsterseniz, 80-90 Dolar'a bir program satınalarak, bunu kendi bilgisayarınızdan da yapabilirizsiniz.

Kullanacağınız programlara genellikle Traceroute (Yolu İzle) programı deniliyor. Bu pogramı kullanıcılarına sunan kurum ve kuruluşların bir listesi ise www.boardwatch.internet.com'da mevcut. Traceroute imkanı veren ve izlemek istediğiniz Web sitesinin bulunduğu ülkeye yakın bir ülkedeki izleme sitesini seçin. Açılacak sayfada izlenecek yerin adı hanesine, Internet'e olan bağlantısını izlemek istediğiniz sitenin adresini yazın. Örneğin, www.webevsahibi,com.tr. Sonra Trace (izle) düğmesini tıklayın. Karşınıza bir liste gelecektir. Bu listede, izleme işini başlatan bilgisayardan bir omurga işletmecisine, daha sonra omurgadan omurgaya ve sonunda omurgadan izlediğiniz Web sitesine kadar, bir mesajın geçtiği bütün etapları göreceksiniz.

Böyle bir listesi bir örnekle açıklayalım.

<webtrc01.tif>

Büyük bir Internet omurga işletmecisi olan Digex firmasının Traceroute programına, sık sık kullandığımız ve son zamanlarda Web evsahipliği yapmaya başlayan Peter Norloff'un Internet sitesinin adresini yazıyoruz: www.toward.com ve programa hangi istatistiği istediğimi belirtiyoruz: Trace.

Digex firması, önce verdiğimiz ismi IP adresine çeviriyor: 206.205.242.132. Sonra, bu Web'in durduğu bilgisayarın adresini belirliyor: 204.194.180.40. (Çoğu zaman bir Web sitesinin IP adresi, üzerinde bulunduğu bilgisayarla aynı olamaz. Web Server'ın "Domain Server" programı, kendi üzerinde aranan bir Web sitesinin hangi sabit diskte hangi klasörde olduğunu bilir ve Internet'e, ya da talep eden ziyaretçiye, bildirir.)

<webtrc02.tif>

İzleme programı istediğimiz Web sitesini buluncaya kadar geçtiği bütün etapları, adları, IP adresleri ve bu etabı geçinceye kadar harcadığı süre ile birlikte, bize bildirir. Bu listenin şifresini çözebilmek için, belli başlı omurga firmaları ve kullandıkları ağ isimlerine aşina olmanız gerekir. Örnek listemizde, izlemeye başlayan Digex'e ait Web sitesinin bulunduğu bilgisayarı tanımak kolay, çünkü kendisine ait "atlas.digex.net" adlı bir bilgisayardan başlıyor (listede 1 numaralı satır) ve aynı aynı firmanın omurgasına geçiyor (2 numaralı satır). Sonra, Verio adlı bir diğer omurga firması ile bağlantı kuruluyor (3 numaralı satır) ve bağlantı bu kez Verio'nun omurgasında sürüyor (4, ve 5 numaralı satırlar). Bağlantı, Verio'nun omurgasından, yine aynı firmaya ait (demek ki, Verio şirketi hem omurga işi yapıyor, hem de ikinci ve üçüncü etap dağıtım işi!) FE-2 ve H-5 adlı iki aracı firma üzerinden devam ediyor (6 ve 7 numaralı satırlar). Bağlantı OS2BBS adlı bir bilgisayar üzerinden geçiyor (8 numaralı satır) ve aradığımız bilgisayarı buluyoruz (9 numaralı satır). Şimdi Digex ve Verio'nun omurga olduğunu bildiğimize göre, www.toward.com ile omurga arasında üç etap var. Nitekim, bu bilgisayarı bulmamız 16 milisaniye alıyor! Bunu, tanıdığınız başka Web alanları için yaptığınızda, 16 milisaniyenin gerçekten imrenilecek bir sürat olduğunu göreceksiniz.

////////////////////////////////KUTU////////

Belli başlı Internet Omurga Firmaları

AGIS

AT&T

Bell Advanced Comminucations

CAIS Internet

Concentric Network Corporation

CRL Network Services

CWIX Cable and Wireless Internet Exchange

DataXchange Network, Inc.

DIGEX, Incorporated

Electric Lightwave.

EPOCH Networks, Inc.

Exodus

Fiber Network Solutions

GeoNet Communications, Inc.

GetNet International

Frontier GlobalCenter

GridNet International

GTE Internetworking/BBNPlanet

GTE Internetworking/Genuity

GTE Internetworking/Nap.Net

IBM Global Network

IDT Corp

Icon CMT

INET Solutions

MCI Communications

NETCOM

Netrail Incorporated

Priori

PSINet

PSINet Limited/iStar Internet, Inc.

Savvis Communications

Sprint IP Services

TCG CERFnet Services

Verio

VisiNet

Vnet Internet Access

WinStar GoodNet

WorldCom Inc./ANS Communications, Inc.

WorldCom Inc./Compuserve Network Services

WorldCom Inc./UUNET Technologies, Inc.

ZipLink

//////////////////////////////////////////////

Evsahibinin Hattı

Traceroute programları, size müstakbel Web evsahibinizin bilgisayarı ile ilk bağlantısı arasındaki hattın niteliğini de söyleyecektir. Yukarıdaki örneği yorumlamaya devam edersek, omurgalar ve onlarla bağlı ikinci ve üçüncü routerlar arasındaki iletişimin oldukça hızlı olduğunu görürsünüz. Şimdi hedef site ile onun bağlı olduğu ilk router arasında, diğerlerine oranla korkunç derecede yüksek bir zaman farkı olsa idi, kolayca bu sitenin durduğu bilgisayarın Internet'e yavaş bir hatla bağlı olduğuna hükmedebilirdik. Ama bu örnekte görüyoruz ki, omurgadan omurgaya 4 milisaniye, omurgadan ikinci etaplara 8 milisaniye, ikinci etaptan üçüncüye 12 ve nihayet hedef bilgisayara 16 milisaniye zaman geçiyor. Digex ve Verio'nun omurgaları en hızlı hatlara ve router'lara sahip olduğuna göre, oranlarsak, ikinci ve üçüncü etap bağlantılar da en azından T1 hızında olsa gerek!

Traceroute programları da Internet'teki sıkışıklıklardan etkilenirler. Bu nedenle muhtemel evsahibi firmaları denetlerken, bir kere değil en az bir hafta boyunca ve günün değişik saatlerinde izlemelisiniz. Ayrıca bir firmanın bilgisayarı bir gün yedek router ile çalışıyor veya bakım halinde olabilir. Bu nedenle Traceroute imkanını dikkatli kullanmalısınız.

Bu arada, Web evsahibi adayınızın gerçekten evsahibi mi, yoksa başkalarını ağırlamaya çalışan bir misafir mi olduğunu da belirlemenizin mümkün olduğunu hatırlatalım. Günümüzde bir çok Web evsahibi, ev sahipliği yaptığı site sahiplerine, başka siteleri de müşteri olarak almaları halinde, fiyatta indirim teklif ediyor; bu ikinci el evsahiplerinin evsahipliğinin gerektirdiği teknik bilgiden yoksun olmaları, site sahibi olarak sizi çok sıkıntıya sokabilir. Traceroute'ta, "evsahibi" olduğunu iddia eden firmanın aradığınız sitesinin hemen üstünde bir veya bir kaç "şüpheli" site adı görürseniz, Internet'de bütün Domain adlarını tescil eden makam olan InterNIC'e bu sitenin "Kim" olduğunu sorabilirsiniz. Internet'te bu amaçla kullanılabilecek bir sitenin kime ait olduğunu, sahibi, faturayı kesen yetkili kişisi ve varsa teknik personelinin adı, adresi, telefon ve faks numaralarını tespit eden bir çok program bulabilirsiniz. Yukarıda verdiğimiz örnekte, Toward.com'un hemen üzerinde görülen Os2bbs.com'un yetkililerinin kim olduğunu araştırmak için Whois32.exe programını kullanıyoruz ve bu sitenin de Toward.com'un ait olduğu kişiye, Peter Norloff'a ait olduğunu görüyoruz.

<webtrc03.tif>

Aynı araştırmayı, InterNIC'in Web sitesinde, doğrudan kendiniz de yapabilirsiniz. Ancak InterNIC farklı ülkelerin Web sitesi bilgilerini farklı firmalara ihale etmiş olduğu için, bu alanda aradığınız her site sahibi hakkında bilgi bulamayabilirsiniz.

<webtrc04.tif>

Internet'e Amerika'da kaydolan siteler hakkında, "whois.arin.net," Avrupa'da kaydolan Internet siteleri hakkında "whois.ripe.net," Asya-Pasifik ülkeleri hakkında "whois.apnic.net," Amerikan Silahlı Kuvvetleri'ne ait siteler hakkında "whois.nic.mil," ve ABD hükumetine ait siteler hakkında "whois.nic.gov" adreslerinde araştırma yapabilirsiniz.

İnternet Sitenizin Adı

Bu noktada nasıl bir site istediğiniz, nasıl bir yol izleyeceğiniz ve nasıl bir bağlantı kuracağınız hakkında karar vermiş olmalısınız. Bu kararınız şu üç bölümden birine girecektir:

1. Kendi bilgisayarınızda, kendi Web Server'ınızı oluşturabilirsiniz ve Internet bağlantı hizmeti veren bir kurum veya kuruluştan kiralayacağınız bir hatla Internet'e bağlantınızı sağlarsınız: www.benimsayfam.com.tr. Bu yolu izleyecekseniz, Web Server olarak hizmete sokacağınız bilgisayarda bir Domain Server programı kurup (Web Server programları bunu genellikle kendileri kurarlar) bu Server'da oluşturduğunuz Domain'i ve bu Domain içinde yapacağınız siteyi Internet Tescil Sistemi'ne kaydettirmeniz gerekir.

2. Bir Internet Servis Sunucu'nun ücretsiz Web sayfası hizmetinden yararlanacaksanız, (www.üyeler.evsahibi.com.tr/alinin_sayfası) ilk başvurunuzda sizden sitenize bir isim vermeniz istenebilir. Bu tür sayfalar çoğunlukla, kurulmuş ve tescil edilmiş sitelerde bir alt-dizin şeklinde olduğu için, sitenize vereceğiniz isim site adı olmayacağı için, herhangi bir kayıt zorunluğu olmayacaktır.

3. Bir Web evsahibi firma ile belirli bir ücret karşılığı sitenize evsahipliği yapması için anlaşma yapabilirsiniz; firmanın sunduğu seçeneğe bağlı olarak bu site, üç ayrı yolla Internet'e sunulabilir:

a. Sizin siteniz evsahibi firmanın sitesinde bir alt dizin olabilir: www.evsahibi.com.tr/alinin_sayfası. Bu durumda tıpkı 2'nci maddedeki gibi, sizin siteniz Internet Tescil makamlarına kaydettirilemez.

b. Sizin siteniz ev sahibi firmanın Domain'inde bir alt-domain olabilir: www.alinin_sayfası.evsahibi.com.tr. Siteniz, bir alanın alt-alanı olduğu için tescil edilemez, Evsahibinin sisteminde bulunması gereken Domain Name Translator Gateway denen kendi Domain'i içinde alt-Domain'leri belirleyen bilgisayar veya program, sizin sitenizi kendi sistemi içinde nurada bulacağını bilir.

c. Sizin siteniz evsahibi firmanın bilgisayarında durmakla birlikte, onun Domain'i içinde değil, müstakil bir site olacaktır: www.alinin_sayfası,com.tr. Bu durumda sizin sayfanın Internet'te tescil edilmesi gerekir. Tescil sırasında IP adresi olarak, evsahibi firmanın Domain Server adresini vereceksiniz.

Üçüncü yolu seçtiğinizi varsayarsak, yapacağınız işlerin birincisi sitenize bir isim bulmak, sonra da bunu kaydettirmektir. Daha sonra bir Web sitesi inşa programı satın alarak, kolları sıvayacaksınız. Son adım ise oluşturacağınız siteyi, Web evsahibinin sitesine aktarmak ve yeni sitenizi tanıtmaya başlamaktır.

Internet Sitenize Alan Seçme

Internet'te site isimlerinin çok önemli olduğunu biliyorsunuz. Internet'te bir alan açtığınız anda, bütün dünyanın bu sitenin varlığından haberdar olması mümkün olmadığına göre, sitenizi elinizden geldiğince tanıtacak; kartvizitinize, faturalarınıza, basılı her türlü kağıdınıza, sitenizin adresini koyacaksınız. Bu amaçla tanıdığınız herkese elektronik posta yollayacak, hatta belki de bu işin ticaretini yapan firmalardan isim, adres, faks numarası veritabanı satın alarak, muhtemel ziyaretçiniz olabilecek herkese, duyuruda bulunacaksınız. Eğer siteniz bir inanç ve dava adına oluşturuluyorsa, dost-hasım ama muhatabınız olabilecek herkesin bu sitenin varlığını öğrenmesini sağlayacaksınız. Bu kişiler, tabiî, duyurunuzun cazibesine bağlı olarak, sitenizi ziyaret edecekler ve sayfanızın cazibesine bağlı olarak browser programlarına bir kestirme işareti (bookmark) koyarak, ilerde daha kolay ziyaret etmek isteyeceklerdir.

Web evsahibinizden bir sebeple hoşlanmadığınızı ve verilen hizmetten memnun kalmadığınızı düşünelim. Bu yüzden Web sitenizin adının da değiştirilmesi gerekirse, yaptığınız bunda tanıtım ve bastırdığınız bunda tanıtım malzemesi boşa gidecektir. Oysa sitenizin adını koruyabilirseniz, Tescil Kurumu'na bir başvuru ve bir hafta kadar bekleme sonucu, aynı isimle başka IP adresinde tekrar ziyaretçilerinizin karşısına çıkarsınız ve hiç kimse sitenizin yer değiştirdiğini bile farketmez. Sitenizin adını elinizde tutabilmeniz için bu ismin size ait olması gerekir.

Internet'in bu yıl yürürlüğe giren yeni Domain Adı Tescil Kuralları çerçevesinde, her ülkede Domain adları tescilini, Üst Düzey Alan İdarecisi (TLD, Top Level Domain Administrator) denen yetkili bir kurum veya kuruluş yapmaktadır. Türkiye için ayrılan üst düzey adı ".tr" şeklindedir. Bu üst düzey adını taşıyacak alan adı tahsislerini yapmaya yetkili TLD yöneticisi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Bilgiişlem Daire Başkanlığı'dır (http://dns.metu.edu.tr). Sonu "TR" ile biten bütün ikinci düzey alan adlarına (.bbs.tr, .com.tr, .org.tr, .gov.tr, k12.tr, .net.tr, .nom.tr, .gen.tr ve .mil.tr) tahsis edilecek IP adreslerini bu kurum tescil eder.

Yakın zamana kadar ticaretle uğraşsın, uğraşmasın dernek, hükumet kuruluşu veya askerî kurum olmayan kişi ve firmalar Internet sitelerine "com" ile biten isimler alabilirlerdi. Ancak belirli ikinci düzey alan adları diğerlerine oranla fazla kapışıldı. Uluslararası Internet kurulu şimdi ticaret kurumu olarak kayıtlı olmayan firmalara veya kişilere ".com" alanında ad tescili yapmıyorlar. Kişiler artık sitelerine sadece ".nom.tr" ile biten isimler alabilirler. Yasayla kurulmuş veya yasaya uygun bir tüzüğü bulunan dernekler ise ".org.tr" alanında site ismi alabilirler. Hükumet daireleri veya kamu kurumları, ".gov.tr" (hükumet, government), ve askerî nitelikteki kurum veya kuruluşlar ise ".mil.tr" (askeriye, military) ile biten isimler alabilirler. Yeni kurallara göre ".k12.tr" orta öğretim kurumlarına ayrılmış bulunuyor. Internet hizmeti sunan kuruluşlar ".net.tr" alanında tescil edilebilirler.

Kişiler ise kendi şahsî siteleri için ".nom.tr" veya "gen.tr" Domain'inde isim tescil ettirebilirler. Firmalar da isterlerse ".com.tr" yerine ".gen.tr" alanında isim alabilirler. Dünyanın bir çok ülkesinde bulunmayan ".bbs" alt grubu, henüz Türkiye'de veriliyor ve 40 civarında site bu adı taşıyor.

Son sayımda Türkiye'de "com.tr" alanında 7,500, ".org.tr" alanında 443, ".edu.tr" alanında 107, ".k12.tr" alanında 70, ".gov.tr" alanında 224, ".net.tr" alanında 88, ".gen.tr" alanında 700 civarında site vardı. 40 site ise ".nom.tr" alanında bulunuyordu.

Internet Sitenizin Tescili

ISS'ler ve onlara omurga ile bağlantı sağlayan ikinci düzey hizmet sunucular, kendilerine Türk Telekom'un bir kuruluşu olan TURNET tarafından tahsis edilmiş IP adreslerini, sitesine evsahipliği yaptıkları kişilere verebilirler. Bu nedenle siz, bir evsahibi firma ile anlaşma yaptığınızda, büyük bir olasılıkla, isim tesciliniz ücretsiz yapılacaktır. Ancak firmalar bu ismin ve IP adresinin Internet'in ilgili birimlerine, Avrupa IP Ağı'na (RIPE, Reseaux IP Europeens) ve InterNIC denen genel tescil kurumuna "yayınlanması" için bir ücret talep edebilirler.

Tescili siz doğrudan da yaptırabilirsiniz. Bunun için Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nin elektronik isim tescili formunu, dns.metu.edu.tr adresinde doldurmanız gerekir.

<webform1.tif>

Formu doldururken Türkçe karakter (ü, ö, ğ, ı, ş gibi) kullanmamanız gerekir. Forma, evsahibi firmanın Internet Server Adresini (IP adresi olarak kendisine TURNET tarafından tahsis edilmiş, örneğin 144.122.1.102 gibi, bir numarayı) ve bu Server adını (örneğin, ns02.metu.edu.tr) yazmak zorundasınız. Bu formun doldurulmasında mutlaka dikkat edilmesi gereken kurallar, dns.metu.edu.tr/uyari.html adlı sayfada bulunuyor. Yine aynı yerde v21.html adlı sayfada da alan ve isim seçme ile ilgili kurallar var. Bu iki belgeyi iyice okumadan, isim tescili için başvurmamak gerekir.

Evsahibi firma olarak, Türkiye'de bir şirketi değil de, örneğin ABD'de bir firmayı seçerseniz, tesciliniz RIPE nezdinde yetkili kurum olan Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından değil değil, ARIN adlı kuruluş nezdinde yetkili kurum olan Network Solutions, Inc., firması tarafından yapılacaktır. Bunun için InterNIC'in Web sitesindeki başvuru formunu doldurmak zorundasınız, Asya'da bir firmayı seçerseniz, tescil işlemi APNIC adlı kuruluş tarafından yapılacaktır. Tescili nerede yaptırırsanız yaptırın, mutlaka tescil formuna kendi adınızı yazın; tescili ISS veya evsahibi firma yaptırıyorsa forma sizin adınızı yazmasını şart koşun.

<webreg01.tif>

Web Domain Adları tesciliyle ilgili geniş bilgiyi InterNIC'in Internet adresinde (http://rs.internic.net) de bulabilirsiniz.

Internet'in kısa zamanda yürürlüğe girmesi beklenen yeni isimlendirme kuralları, yeni Üst Düzey Domain'ler oluşturulmasını öngörüyor. Bunları şimdiden tanımanızda yarar var:

.arts Kültürel ve sanatsal amaçlı kurum veya kuruluşlar

.firm İş kuruluşları ve firmalar

.info Enformasyon hizmeti veren siteler

.rec Eğitim ve spor amaçlı faaliyetler

.store Elektronik ticaret mağazaları

.web Web hizmeti veren kurum veya kuruluşlar

İsim bahsini kapatmadan önce, beğendiğiniz bir ismin başka bir kişi, kurum veya firma tarafından daha önce alınıp alınmamış olduğunu araştırmanız gerektiğini hatırlatalım. Bunu, InterNIC sitesinde kolayca yapabilirsiniz. Son sayımda, hergün tescil edilen Site adı sayısı 20 bini bulmuştu! Bu nedenle beğendiğiniz bir isim muhtemelen alınmış olabilir. Bulacağınız ismin kısa anlamlı olmasına dikkat edin.

Firmanız için site adı alacağınız zaman, tescilli ticaret markası olarak size ait bir kelimenin başka biri tarafından Domain adı olarak tescil ettirildiğini görürseniz, Orta Doğu Teknik Üniversitesi veya InterNIC kanalıyla o ismin kullanılmasını durdurabilirsiniz, ama siz de o adı kullanamazsınız. Bu nedenle beğendiğiniz bir adı başka birinin ticaret markası olarak tescil ettirip size engel olmasını önlemek için, bulduğunuz adı önce ticaret markası olarak tescil ettirin ve daha sonra tescile yetkili kuruluşda başvurun.

Bu bahiste son olarak, Domain isimlerinin tescili için size yardımcı olabilecek kuruluşlardan da söz edelim. Bulduğunuz ismin tescil işini bir ISS veya Web evsahibi firmaya bırakırsanız, tabiî firmaya bağlı olarak bir sorunla karşılaşmayabilirsiniz. Fakat bu adı kendiniz tescil ettirmeye kalkarsanız, tescil kurumları sizden genellikle iki Domain Server'ın IP numarası istenecektir. Bir evsahibi ile anlaşmadan böyle bir adrese sahip olmanız mümkün olamaz. Bu sorunu ortadan kaldırmak için bazı firmalar sizden bir ücret alarak, bulduğunuz site adını sizin isminize fakat kendi IP numaraları ile tescil ettiriyorlar. 35-40 Dolar'a bu büyük bir kolaylık. Sonra, bir Web evsahibi ile anlaştığınızda, bu sitenin IP adresini değiştirmekle yetiniyorsunuz.

Bu tür yardım sağlayan güvenilir firmalar arasında 123 Domain Me! (www.123domainme.chm), Alldomains (www.alldomains.com), Tabnet Registration Services (www.tabnet.com) sayılabilir. Bu alanlarda, beğendiğiniz bir ismin başkası tarafından alınıp alınmadığını da araştırabilirsiniz. Alldomains firması Türkiye için de tescil talebi kabul ediyor.

Evsahibinizi değiştirmek istediğinizde, ilk tescile benzer bir işlem yapmak zorundasınız. Anlaştığınız yeni evsahibinden IP adres numarasını isteyin, ve Tescil makamına adres değişikliği için başvurun. Tabiî, bu arada Web sitenizin tam bir kopyasını çıkartıp, yeni evsahibinin bilgisayarına aktarmak zorundasınız. Bir hafta ile on gün arasında bütün Internet Domain Name Server merkezlerine yeni IP adresiniz yayınlanacaktır. Bundan sonra eski sitenizi istal edebilirsiniz.

Yorumlar (0) add comment